ගෙදර ලයිට් දාන එක සරල දෙයක් වුවත්, ඒ පිටුපස තිබෙන මංකොල්ලය සරල නැත. අපට නිරන්තරයෙන් කොතරම් කරන්ට් වදින්නේ දැයි විගණකාධිපති වාර්තාවකින් හෙළි වේ. 2009 සිට 2016 ජූනි මාසය දක්වා ගල් අ`ගුරු මිලදී ගැනීමේ දී සිදු කර තිබෙන වංචා, දූෂණවලින් යම් ප‍්‍රමාණයක් පැහැදිලි කර ගත හැකි වේ. ගෘහ, නිෂ්පාදන කර්මාන්ත, ව්‍යාපාරික යන සියලූ ක්ෂේත‍්‍රවලට ඉහළ මිලක් දෙමින් කරන්ට් වද්දා තිබෙන්නේ මේ මංකොල්ලය නිසා ය. ලංකාවේ මූලික විදුලිබල ප‍්‍රභවය ජලය බව 1980 දශකය වන විට කිරුළු පැළඳ තිබිණි. සත්‍ය වශයෙන්ම එය එසේම ය. අද වන විට කුඩා විදුලි බලාගාර ඉදි කිරීමට පෞද්ගලික අංශයට දී වැඩි මිලට විදුලිබල මණ්ඩලයට විදුලිය ලබා ගැනීමෙන් එය තහවුරු වේ. කෙසේ වෙතත්, 1990 පමණ සිට රටේ විදුලිබල අර්බුදයක් ඇති විය. තාප බලාගාර එන්නේ ඒ අනුවයි. නමුත් තාප බලාගාර පිරිවැය ඉහළ බැවින් එයට විකල්පයක් වශයෙන් අඩු මිල විදුලිය නිපදවීමට ගල් අ`ගුරු බලාගාර යෝජනා කෙරිණ. එය කි‍්‍රයාත්මක කිරීමට මුල පිරෙන්නේ 2006 පමණ සිට ය. ප‍්‍රමාදයන් සහිතව 2009දී ගල් අගුරු බලාගාර ඉදි කරමින් විදුලිය නිපදවීම යථාර්ථයක් බවට පෙරළිණ. නොරොච්චෝලේ ‘ලක් විජය’ බලාගාරය ඉදිකෙරිණ. එයට ගල් අ`ගුරු මිල දී ගැනීම සඳහා සීමාසහිත ලංකා ගල් අගුරු සමාගම පිහිටුවී ය. තාප විදුලි බලය කිලෝ වොට් පැයක් නිෂ්පාදනය කිරීමට රුපියල් 21.24ක් වැය වන විට ගල් අ`ගුරු ම`ගින් කිලෝවොට් පැයක් නිෂ්පාදනය සඳහා රු: 5.23ක් පැය වේ. ජල විදුලිබලය වෙනුවෙන් එය රුපියලකටත් අඩු මිලකි. එසේ වුවත්, ගල් අගුරු බලාගාරය නිසා අපට නොදැනීම අපට කරන්ට් වද්දා තිබෙන්නේ කෙසේ ද? නොරොච්චෝලේ ලක් විජය බලාගාරයේ මෙගාවොට් 300ක් ජනනය කිරීමේ මුල් අදියර විවෘත කළේ 2011 මාර්තු 22 වැනිදාය. නමුත් ගල් අඟුරු සමාගම පිහිටවූයේ 2008 ජනවාරි 23 වැනිදා ය. ගල් අගුරු බලාගාරයේ ජනන කටයුතු ඇරඹූ පසු එහි කටයුතු අඛණ්ඩව කරගෙන යාමට වගබලා ගත යුතුය. ඒ සඳහා සුපරීක්ෂාකාරී කි‍්‍රයාවලියක් තිබේ. ප‍්‍රමිතියෙන් යුතු ගල් අ`ගුරු ලබා ගැනීම, අවම මිල ගණන්වලට ලබා ගැනීම, අවම මිලගණන් යටතේ ප‍්‍රවාහනය කිරීම, ගබඩා කිරීම, විදුලි බලාගාරයට සැපයීම සහ හි`ගයකින් තොරව තොග පවත්වාගෙන යාම ආදිය මූලික වේ. මේ සියලූ කටයුතුවලදී මහා මුදල් මංකොල්ලයන් සඳහා ඉඩකඩ සලසා ගැනීමට ටයිපටි කාරයන් වගබලාගෙන තිබිණි. මහජන මුදල් මංකොල්ලකෑම පාඨලී චම්පික රණවක, පවිත‍්‍රා වන්නිආරච්චි යටතේ අපූරුවට සිදු කෙරී ඇත. වර්තමානයේ රංජිත් සියඹලාපිටිය ඇමතිවරයා යටතේ කිසිදු බාධාවකින් තොරව පවත්වාගෙන යමින් සිටී. විගණන වාර්තාව හෙළි කර තිබෙන අන්දමට 2013 මැයි 03 වැනි දින එවකට සිටි පවිත‍්‍රා වන්නිආරච්චි ඇමතිවරිය කැබිනට් මණ්ඩල සන්දේශයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. තාක්ෂණික අගැයීම් කමිටුව හා නීතිපතිවරයා එකග වන්නේ නම් ලිබර්ටි කොමොඞීටීස් නම් සමාගමෙන් ගල් අ`ගුරු මෙටි‍්‍රක් ටොන් එකක් ඇමරිකන් ඩොලර් 118.10කට මිල දී ගැනීමට ය. ඒ වන විටත් ප‍්‍රමිතියෙන් බාල ගල් අ`ගුරු ගෙන්වීම නිසා විදුලිබල මණ්ඩලයට රුපියල් මිලියන 852.768ක් පාඩු කර තිබූ මෙම සමාගමට කොන්ත‍්‍රාත්තුව ලබා දීමට සූදානම් වී තිබිණි. නමුත් 2013 මැයි 21 වැනි දින මෙම ටෙන්ඩරය අවලංගු කර ඇත. පසුව ගල් අගුරු මෙටි‍්‍රක් ටොන් ලක්ෂ 12ක් සහ මෙටි‍්‍රක් ටොන් විසි දෙලක්ෂ පනස් දහසක් මිල දී ගන්නට අවස්ථා දෙකක දී උත්සාහ කර ඇත. මේ සඳහා අලූතෙන් ටෙන්ඩර් කැඳවීමට නියම කෙරිණ. සැලැකිය යුතු කාලයක් ගත වීමෙන් පසුව 2014 ජූලි 08 වැනි දින ප‍්‍රසම්පාදන කමිටුව තම අනුමැතිය ලබා දී තිබුණේ මෙටි‍්‍රක් ටොන් 10න් එකක් ඩොලර් 77.70 බැගින් මිල දී ගැනීමට ය. මෙටි‍්‍රක් ටොන් 11,25,000ක් ස්විස් සිංගප්පෝ නම් සමාගමෙන් මිල දී ගැනීමට වැඩි දුරටත් තීරණය කර තිබිණි. ඉතිරි මෙටි‍්‍රක් ටොන් 11,25,000ක් ලබා ගැනීමට තවත් සැපයුම්කරුවෙකු සොයා ගැනීමට නියමිතය. ඩොලර් 118.1ක් වූ මිල ඩොලර් 77.7 දක්වා අඩු වීමෙන් මංකොල්ලකෑමට ගිය තරම පැහැදිලි වේ. ඩොලර් 77.70 මිල වෙනුවට ඩොලර් 70කට ලබා දීමට නෝබල් රිසෝසස් සමාගම ද ඉදිරිපත්ව ඇත. කෙසේ වෙතත්, අවසානයේ ගල් අගුරු මෙටි‍්‍රක් ටොන් 5,04,245ක් මිලදී ගෙන තිබුණේ ඩොලර් 78.30ක් බැගින් ඉන්දුනීසියාවෙන් සහ මෙටි‍්‍රක් ටොන් 11,22,742ක් ඩොලර් 77.25ක් බැගින් රුසියාවෙන් මිල දී ගෙන තිබිණි. මෙම මුළු ගල් අ`ගුරු තොගයම ඩොලර් 78.30කට ලබා ගත්තේ යැයි සිතුවහොත්, මුල දී තීරණය කර තිබූ ඩොලර් 118.10 සිට එක් ටොන් එකක මිල අඩු වීම ඩොලර් 29.80කි. මුළු තොගයෙන් සිදු වීමට ගිය පාඩුව ඩොලර් හාරකෝටි අසූහතර ලක්ෂයකට අධික වේ. පවිත‍්‍රා ඇතුළු කල්ලියේ මල්ල පුරවා ගැනීමට ජනතාවට කොතරම් කරන්ට් වද්දා ගන්නේ දැයි මෙයින් පැහැදිලි වේ. ඉන්පසුව එළැඹෙන්නේ හවුල් ආණ්ඩුව යටතේ සිදු කෙරෙන මංකොල්ලයයි. 2015 මාර්තු 18 වෙනි දින මුල්ම ලංසු තැබීම සිදු කෙරේ. වර්ෂ තුනක් සඳහා මෙටි‍්‍රක් ටොන් හැටහත්ලක්ෂ පනස් දහසක් මිලදී ගැනීමට මුල දී තීරණය කර තිබී ඇත්තේ ටොන් එකක් ඩොලර් 68.72 මිලකටය. අවසාන වශයෙන් මිල දී ගන්නේ ටොන් එකක් ඩොලර් 78.30 කට සහ 77.25කටය. මෙය මුල්ම කොල්ලයයි. එය ඩොලර් 68.72 දක්වා අඩු වීමෙන් ගසා කන ප‍්‍රමාණය ගණනය කළ හැකි ය. හවුල් ආණ්ඩුවෙන් වසර තුනකට ප‍්‍රමාණවත් මිල දී ගැනීම් සඳහා මෙම යෝජනාව ඇදී ගොස් පසුව මෙටි‍්‍රක් ටොන් එකක් ඩොලර් 58 බැගින් ලබා ගැනීමට 2015 සැප්තැම්බර්වල දී හැකි වී ඇත. ඉන්පසු 2016දී මිල තවත් පහත වැටී මෙටි‍්‍රක් ටොන් එකක් සඳහා ඩොලර් 51.96ක් විය. ලෝක වෙළෙඳ පොළේ අඩු මිලට තිබෙන ගල් අගුරුවලින් මංකොල්ලකන ලද මහජන ධනය අතිමහත් බව පැහැදිලි වේ. පවුල් පාලනයෙන් හවුල් පාලනයට ගිය ද වෙනසක් නැතිව ජනතාවට කරන්ට් වද්දන්නේ මෙසේය.